ISA sa mga sakit na patuloy na nangangailangan ng mas malawak na kaalaman at kamalayan sa lipunan ay ang breast cancer o kanser sa suso.
Sa kabila ng pag-unlad ng medisina, nananatili itong isang malaking hamon sa kalusugan, partikular sa mga kababaihan sa Pilipinas.
Upang higit na maunawaan ang sakit na ito, ang mga sintomas na dapat bantayan, at ang kahalagahan ng maagang pagtuklas at paggamot, ibinahagi ni Gwendolyn Tattao, MD, MHM, MBA, FPCS, FPSGS, FPSBS, FPSUS, FACS, ang kaniyang kaalaman at mahahalagang impormasyon tungkol sa breast cancer.
Ayon sa kaniya, ito ay isang uri ng kanser kung saan ang mga selula o cells sa suso ay nagbabago at dumarami nang hindi normal at hindi makontrol. Sa paglipas ng panahon, maaari itong bumuo ng bukol at kumalat sa iba pang bahagi ng katawan.
Ayon sa datos na ibinahagi sa panayam, ang breast cancer ang pinakakaraniwang uri ng kanser sa mga kababaihan sa bansa, na bumubuo sa humigit-kumulang 31.7 porsiyento ng lahat ng bagong kaso ng cancer sa mga babae.
Bagama’t mas karaniwan ito sa kababaihan, hindi nangangahulugang sila lamang ang maaaring magkaroon nito.
Maaari ring magkaroon ng breast cancer ang mga lalaki dahil mayroon din silang breast tissue, bagama’t mas maliit ang dami nito kumpara sa mga babae.
Mga Sintomas at Risk Factors ng Breast Cancer na Dapat Bantayan
Mahalagang maging mapagmatyag sa anumang pagbabagong maaaring maranasan sa suso. Hindi lahat ng bukol ay nangangahulugang cancer na ito dahil may mga bukol na benign o hindi cancerous, gaya ng cyst at fibroadenoma. Gayunman, hindi dapat balewalain ang anumang kakaibang pagbabago.
Narito ang mga sintomas na dapat bantayan:
- Bukol sa suso o kilikili – Lalo na kung ito ay matigas at hindi gumagalaw.
- Pagbabago sa laki o hugis ng suso – Anumang hindi pangkaraniwang pagbabago ay dapat ipasuri.
- Paglubog o pagkakulubot ng balat – Maaaring magmukhang balat ng orange ang bahagi ng suso.
- Pagbabago sa utong – Kabilang dito ang pagpasok o paglubog ng utong.
- Abnormal na discharge – Lalo na kung may dugong lumalabas mula sa utong.
- Pamumula o pamamaga ng suso – Maaari ring may kasamang pagbabago sa balat.
- Pagkakaroon ng dimples – Mga maliliit na lubog o hukay sa balat ng suso.
Baka Bet Mo: Pink Warriors: Mga Pinay celebs na lumaban sa breast cancer
Samantala, narito ang mga risk factors na maaaring magpataas ng posibilidad ng breast cancer:
- Edad – Tumataas ang panganib habang tumatanda ang isang tao.
- Family history – Ang pagkakaroon ng malalapit na kamag-anak na nagkaroon ng breast cancer ay maaaring magpataas ng panganib.
- Genetics – Ang ilang namamanang pagbabago sa genes ay maaaring magdagdag sa posibilidad na magkaroon ng sakit.
- Hormonal factors – May ilang hormonal factors na nakaaapekto sa panganib ng pagkakaroon ng breast cancer.
- Sobrang timbang pagkatapos ng menopause – Isa rin ito sa mga salik na maaaring magpataas ng panganib.
- Pag-inom ng alak – Ang pag-inom ng alak ay may kaugnayan sa mas mataas na panganib.
- Kakulangan sa pisikal na aktibidad – Ang hindi pagiging aktibo sa pisikal na gawain ay maaari ring makadagdag sa panganib.
Mahalagang tandaan na hindi lamang mga taong may family history ang maaaring magkaroon ng breast cancer. Maraming pasyente ang walang kamag-anak na nagkaroon ng sakit na ito. Hindi rin nangangahulugang cancer agad ang bawat bukol sa suso, kaya mahalagang magpakonsulta sa doktor upang malaman ang tunay na sanhi.
Maagang Pagtuklas: Mga Paraang Dapat Malaman
Isa sa pinakamahalagang mensahe ng breast cancer awareness ay ang kahalagahan ng early detection o maagang pagtuklas. Mas mataas ang posibilidad na maging matagumpay ang paggamot kapag natukoy ang sakit bago pa ito kumalat sa ibang bahagi ng katawan.
Narito ang mga paraan upang mas maging mapagmatyag at maagap sa kalusugan ng suso:
- Maging pamilyar sa normal na itsura at pakiramdam ng sariling suso. Sa ganitong paraan, mas madaling mapapansin kung may bagong bukol o kakaibang pagbabago sa balat at utong.
- Magsagawa ng regular na pagmamasid at pagkapa sa suso at kilikili. Para sa mga babaeng may buwanang dalaw, maaaring gawin ito pito hanggang sampung araw pagkatapos ng regla.
- Magpakonsulta kapag may napansing pagbabago. Huwag balewalain ang bukol, pagbabago sa balat o utong, at abnormal na discharge. Mas mabuting malaman agad ang dahilan sa pamamagitan ng pagsusuri ng doktor.
- Alamin ang tungkol sa mammogram. Isa itong uri ng X-ray ng suso na ginagamit upang matukoy ang mga pagbabagong maaaring hindi pa nakikita o nakakapa. Maaari itong gamitin bilang screening o diagnostic test depende sa pangangailangan.
- Kumonsulta tungkol sa tamang edad para sa screening. Batay sa pambansang gabay na binanggit sa panayam, ang mga kababaihang nasa edad 40 ay dapat magsimulang magpakonsulta tungkol sa breast cancer screening kahit wala pang nararamdamang sintomas. Maaari ring magrekomenda ang doktor ng mas maagang pagsusuri ayon sa personal na panganib.
- Panatilihin ang malusog na pamumuhay. Makatutulong ang regular na ehersisyo, pagpapanatili ng malusog na timbang, pagkain ng balanseng pagkain, at paglilimita sa pag-inom ng alak sa pagbabawas ng ilang panganib.
- Huwag hintaying magkaroon ng sintomas bago magpakonsulta. May mga breast cancer na walang sintomas sa mga unang yugto. Sa regular na konsultasyon, matutukoy kung kailan kailangan ang screening ayon sa edad at personal na panganib.
Bagama’t mahalaga ang mga hakbang na ito, walang paraan na lubusang makapipigil sa lahat ng kaso ng breast cancer. Kaya naman, nananatiling mahalaga ang pagiging mapagmatyag at maagap sa pagpapatingin.
Diagnosis at Lunas: Ano ang mga Dapat Malaman?
Kapag may napansing bukol o kahina-hinalang pagbabago sa suso, mahalagang sumailalim sa angkop na pagsusuri upang malaman kung ito ay cancerous o hindi.
Narito ang mga karaniwang pagsusuring maaaring isagawa:
- Physical examination – Sinusuri ng doktor ang suso at kilikili upang matukoy kung may bukol o iba pang pagbabago.
- Ultrasound – Gumagamit ng sound waves upang masuri ang bukol o iba pang pagbabago sa tissue ng suso.
- Mammogram – Isang uri ng X-ray na tumutulong upang makita ang mga kahina-hinalang pagbabago sa suso.
- Biopsy – Kumukuha ng maliit na sample ng tissue upang suriin sa laboratoryo. Ito ang karaniwang paraan upang makumpirma kung cancerous ang isang bukol.
Kung makumpirmang may breast cancer, nakadepende ang angkop na paggamot sa uri at stage ng sakit.
Kabilang sa mga karaniwang treatment options ang sumusunod:
- Operasyon (Surgery) – Pag-aalis ng cancerous tissue o bahagi ng suso, depende sa kondisyon ng pasyente.
- Chemotherapy – Paggamit ng mga gamot upang patayin o pigilan ang paglaki ng cancer cells.
- Radiotherapy – Paggamit ng radiation upang sirain ang cancer cells.
- Hormone therapy – Paggamit ng mga gamot na kumikilos laban sa epekto ng ilang hormones na maaaring nagpapalago sa cancer cells.
- Targeted therapy – Paggamit ng mga gamot na tumutukoy sa partikular na katangian ng cancer cells.
- Immunotherapy – Paggamit ng mga paraan upang tulungang labanan ng immune system ang cancer.
May iba’t ibang yugto o stage ang breast cancer na nakaaapekto sa pagpili ng paggamot. Ang Stage 0 ay tumutukoy sa non-invasive disease, samantalang ang Stages I hanggang III ay may iba’t ibang antas ng paglaki o pagkalat sa mga kalapit na tissue at kulani. Sa Stage IV naman, kumalat na ang kanser sa malalayong bahagi ng katawan.
Mahalagang malaman na may posibilidad na gumaling ang isang taong may breast cancer, lalo na kung maagang natuklasan at nagamot ang sakit. Gayunman, nakadepende pa rin ang resulta sa uri, stage, at tugon ng kanser sa paggamot.
Hindi rin maiiwasan na makaranas ang ilang pasyente ng pagkapagod, pagduduwal, pagkalagas ng buhok, pagbabago sa balat, at pananakit ng katawan habang sumasailalim sa gamutan. Maaari ring maging mabigat ang emosyonal at pinansiyal na hamon na kaakibat ng sakit.
Hindi Lamang Katawan ang Nangangailangan ng Paggamot
Ang breast cancer ay hindi lamang pisikal na laban. Maaari rin itong magdulot ng takot, pagkabalisa, lungkot, at pangamba tungkol sa kalusugan, pamilya, at kinabukasan ng pasyente.
Dahil dito, mahalaga ang suporta ng pamilya at mga kaibigan. Ang simpleng pakikinig nang walang panghuhusga, pagsama sa mga konsultasyon, pagtulong sa pang-araw-araw na pangangailangan, at paggalang sa mga desisyon ng pasyente ay maaaring magkaroon ng malaking epekto sa kaniyang pinagdaraanan.
Kasabay nito, dapat ding labanan ang stigma at diskriminasyon laban sa mga taong may breast cancer. Hindi dapat ikahiya ang pagkakaroon ng kanser, at hindi ito dahilan upang tratuhin nang naiiba o mababa ang isang tao. Sa halip, nararapat silang bigyan ng respeto, malasakit, at pang-unawa.
Para sa mga pasyenteng nangangamba o nahihiyang magpatingin, mahalagang huwag hayaang manaig ang takot. Hindi lahat ng bukol ay cancer, ngunit mas mabuting malaman agad ang dahilan upang mabigyan ng angkop na pangangalaga. Ang pagpapatingin ay hindi tanda ng kahinaan kundi isang mahalagang hakbang ng pagmamalasakit sa sarili.
Sama-samang Pagkilos para sa Mas Malawak na Kamalayan
Hindi lamang responsibilidad ng mga indibidwal ang pagpapalaganap ng breast cancer awareness. Malaki rin ang papel ng mga health center, ospital, paaralan, at komunidad sa pagbibigay ng tamang impormasyon, pagtuturo ng mga babalang sintomas, paghikayat sa screening, at pag-uugnay sa mga mamamayan sa angkop na serbisyong pangkalusugan.
Para sa mga nangangailangan ng konsultasyon at tulong pinansiyal, maaaring magsimula sa barangay health center o rural health unit para sa paunang pagsusuri at referral. Maaari ring lumapit sa mga pampublikong ospital na may breast clinic, surgical clinic, o cancer center.
Kabilang din sa maaaring lapitan ang mga tanggapan ng medical social worker at social service office.
May mga programang nagbibigay ng tulong pinansiyal at medikal mula sa Philippine Charity Sweepstakes Office (PCSO), Department of Social Welfare and Development (DSWD), at Department of Health (DOH), depende sa kwalipikasyon ng pasyente at pondong magagamit.
Sa huli, ang paglaban sa breast cancer ay nagsisimula sa kaalaman, pagiging mapagmatyag, at pagkilos. Hindi dapat balewalain ang anumang kakaibang pagbabago sa katawan, at hindi rin dapat ipagpaliban ang konsultasyon dahil lamang sa takot o hiya.
Ang maagang pagtuklas ay maaaring magbukas ng mas maraming pagkakataon para sa matagumpay na paggamot.
Sa pamamagitan ng tamang impormasyon, regular na pagpapakonsulta, suporta ng pamilya, at pagkakaisa ng komunidad, mas maraming buhay ang maaaring matulungan at mailigtas.
Tandaan: Ang pagkilala sa mga sintomas, maagang pagpapatingin, at pagmamalasakit sa sariling kalusugan ay mahahalagang hakbang sa laban kontra breast cancer.
The post Breast Cancer: Sintomas, maagang pagtuklas, mga lunas na dapat malaman appeared first on Bandera.